​होच्याएर नबोल, हेर भोलि के हुन्छ


Saturday, 17 Aug, 2019 10:53 AM

जीवनमा हामी बन्द भएको एउटा ढोका हेरेर रुन्छौं/कराउँछौं । दिक्क हुन्छौं । तर, हाम्रै अगाडि खुलेका अरू तीन द्वारतिर आँखा पु¥याउँदैनौं । भन्छन् नि विष नभएको सर्प र इख नभएको मान्छेको काम छैन । त्यही इखले हो आज उनको परिचय बदलिएको । हिजो राजधानी खाल्डोमा एकमुठी सास अड्याउनकै लागि जागिर खोज्दै हिँड्ने उनी अहिले आफूजस्तै सयौं अपांगको सहारा बनेकी छन् । 

यस्तो उदाहरणीय पात्र हुन् संगीता पन्त । उनले जिन्दगीमा भोगेका हण्डर(ठक्करको कुनै हिसाब छैन । ७ वर्षकै उमेरमा जीवनमा बज्रपात भयो । त्यही घटना जीवनभर बिझाइरहने काँडा बन्न पुग्यो । बालापनमा खेल्दाखेल्दै लडिन् । शुरुमा बायाँ हात नराम्ररी दुख्यो । कुहिना फुटेको आशंकामा गोरखाको मिसन अस्पतालमा प्लास्टर त भयो । तर, नक्कली डाक्टरको फेला परेछ । ‘टाउकाको दुखाइ, नाइटोमा दबाइ’झैं भयो । जोर्नी खुस्किएको प्लास्टर कुहिनामा गरियो । त्यसपछि हातै चल्न छाड्यो । पार लागेन डाक्टरबाट । गुहारियो धामीझाँक्री । भाकियो देवता । आखिर डाक्टरले पार लगाउन नसकेकोे रोग के तार लाग्थ्यो धामीझाँक्रीबाट ? औषधिले २० को १९ पार्न नसकेको दुखाइ के कम गर्न सक्थ्यो र फुकफाकले ? औषधिले छोएन । वैद्यले नि भएन । उपचारको खोजीमा भांैतारिँदै छिरिन् राजधानी । 

तीन महिनासम्म गाउँमै भौंतारिएर वीर अस्पताल धाउँदा बल्ल थाहा लाग्यो– हातको जोर्नी खुस्किएको रहेछ । उपचारका लागि कहाँ मात्र धाइएन ? दिल्ली, पटनासम्म पुगिन् । बायाँ हात झन् सुक्दै गयो । एकातिर यो पीडा थियो, त्यसमाथि समाजको टोकसो । उनीहरू मायाभावले होइन, दयाभावले हेर्थे । आखिर दया र माया पनि फरक रहेछ । आकाश र जमिनजत्तिकै । भन्थे, बिचरीलाई पूर्वजन्मको श्राप लागेछ । मुटु चिमोट्ने यस्ता बज्र धेरैपटक बज्रिए कानमा । तर, सहनुको विकल्प थिएन । भनेर ठूलो हुनुभन्दा सहेर सानो हुनु उत्तम भन्ने सोच्थिन् संगीता । त्यही चोटले मनमनै इख पलाएको थियो । यो समाज, यो गाउँ, यो ठाउँ र यहाँका मान्छेलाई देखाउनु छ केही गरेर । सम्हाल्दै गइन् आफूलाई । जसरी हावाको चापले फुक्दै जान्छ बेलुन, उसैगरी भर्दै गइन् आफूभित्र आत्मविश्वास । तँ आँट् म पु¥याउँछु भनेझैं त्यही आँट र साहसका कारण हो रोकियो देब्रे हातको चाल । तर, रोकिएन अध्ययनको गति । गोरखाकै गाउँबाट पार लगाइन् फलामे ढोका । र, भित्रिइन् सपना नगरी काठमाडौंमा १९ वर्षअघि । तर, कहाँ प्रिय छ र राजधानी खाल्डो ? मनभरि सपना र झोलाभरि भविष्य बोकेर टेकेकी थिइन् पाइला । सपना थियो ‘मास्टर बनेर गाउँ फर्किने ।’ 

बसाइ दाजुभाउजूसँगै । सरस्वती कलेजबाट प्रमाणपत्र तह पार लगाएपछि खोज्न थालिन् जागिर । सपांगले त काम भेट्न गाह्रो, उनी थिइन् असक्त । अनेक हण्डर र ठक्करबाट गुजँ्रदै लामो दौडधुपपछि बसुन्धरास्थित एउटा बोर्डिङ स्कुलमा काम पाइन् मास्टरी । खुशीको सीमा थिएन । त्यसले उनलाई पनि उडायो मुजुरझैं । तर, लामो हुँदैन रहेछ खुशीको आयु । खुशी २० दिन पनि टिक्न नपाई चुँडियो । एकदिन प्रिन्सिपलले भूमिका बाँध्दै भनिन्, ‘बहिनी, तपाईं स्मार्ट हुनुहुन्छ, राम्रो पढाउनुहुन्छ । सबै ठीक छ । तर, हामीले निरन्तरता दिन सकेनौं !’ त्यो दिन बल्ल ब्यँुझिइन्, जागिरको चक्कर आफ्नालागि मात्रै हुन्छ, जीवन चल्छ तर अब अरूका लागि पनि जिउनुपर्छ भन्ने सोच पलायो । हो, त्यही सोचले फेरियो जीवनको नक्सा । त्यसैले त विद्वान्हरू भन्छन्, सोच बदल, जीवन बदलिन्छ । 

बल्लतल्ल पाएको जागिर । त्यही पनि एउटा हात नचलेकै कारण देखाएर जागिरबाट निकालिँदा झण्डै डिप्रेसनको सिकार भइन् । तर, गुमाइनन् आत्मबल । गाउँघरमा सुनेकी थिइन्, अग्रजबाट– ‘विष नभएको सर्प । इख नभएको मान्छे काम छैन ।’ जागिरबाट निकालिएपछि थपियो अर्काे ‘इख’ । यही समाज, यही गाउँ । त्यही जागिरबाट निकाल्ने प्रिन्सिपलकै अघि केही गरेर र केही बनेर देखाउने । दिमागमा तत्कालै क्लिक भयो एउटा हात नचले पनि, शरीर चल्छ, दिमाग चल्छ, मन चल्छ । त्यही जागिरबाट निकालिएको चोटले आज उनको जीवन कायापलट भएको हो । फेरिएको छ अहिले उनै संगीताको परिचय देश÷विदेशमा सफल उद्यमी । र, समाजसेवीका रूपमा । 

जागिरबाट निकालिएपछि मनमनै प्रण गरिन् आफूजस्तै अवस्थाबाट गुज्रिएकाहरूका लागि जिउने । तर, अगाडि पहाड बनेर उभियो पैसा । आखिर कसले बनायो होला यस्तो पैसा ? जो पाइला–पाइलामा तगारो बनेर उभिन्छ । केही गर्नुथ्यो । केही बन्नुथ्यो । एउटा जागिरबाट निकालिएकी उनी फेरि जागिर खोज्दै गइन् । तर, यसपटकको जागिर आफ्नो पेट पाल्नका लागि मात्र थिएन आफूजस्तै अपांगता भएकाहरूका लागि जिउने प्रणस्वरूप थियो । दृढ संकल्पसहितको । गौशालास्थित शान्ति सेवागृह नामक एउटा जर्मन प्रोजेक्टमा काम पनि मिल्यो । महिलालाई सीपमूलक तालिम दिने ठाउँ थियो त्यो । झण्डै चार वर्ष त्यहाँ गुजारिन् । धेरै काम सिकिन् । जागिरे जीवनमा धेरै ‘अपांग’ महिला सम्पर्कमा आइसकेका थिए । यसबीच त्रिचन्द्रबाट समाजशास्त्रमा बीए, एमए सकिन् । र, छाडिन् जागिर । युटर्न भए उनका पाइला । हिम्मत गरिन् । सम्पर्कमा आएका केही अशक्त महिला भेला गरिन् र ऊन खरिद गरेर हाते बुनाइका सामान बनाउन थालिन् । यसरी संगीत र सारथीहरू दिनरात, साँझ बिहान केही नभनी निरन्तर खटिए क्रममा । साबुन र मैनबत्ती बनाउने क्रम चल्यो । संगीताको त्यो सानो पँुजीको उद्योगमा शुरुमा पाँच जना असक्त महिलाले रोजगारी पाए । ती सबै अपांगता भएका, कसैको एउटा खुट्टा चल्दैनथ्यो, कसैको दुईवटै । तर, हिम्मत कसैको कम थिएन । दिनरात नभनी सिलाइ–बुनाइको काम सिकाउन थालिन् । केही आशावादी हुँदै थिइन् । मन चंगाझैं हुँदैथ्यो । फेरि भिलेन बनेर आइपुगे घरबेटी । जसले बिच्छ्याए सपनामाथि तगारो । 

जहाँ उनी कोठा लिएर कार्यालय चलाउँदै थिइन्, त्यहाँ कोठामा ‘धेरै अपांग’ जम्मा भए भनेर घरबेटीले छाड्न उर्दी जारी गरे । एउटा घरबाट निकालिएकी फेरि अर्काे घर चहार्दै हिँडिन् । बल्लतल्ल फेला प¥यो । एउटा घरलाई एड्भान्स पनि दिइन् ५ हजार । तर दुःखीको घरमा मात्र तेरो बास हुने भए हे ईश्वर दया राखी मलाई अझ दुःख दे भनेझैं भयो त्यहाँ पनि । अपांग भन्ने थाहा पाएपछि घरबेटीले रकम फिर्ता गरिदिए । यस्ता अनगिन्ती दुःख, हण्डरले जिन्दगी घेरिए । तर, कत्ति पनि बिचलित भइनन् । 

यो शहरमा क्रूर घरबेटी मात्र होइन केही मनकारी मन पनि रहेछन् । हो, उनले पनि भेटिन् यस्तै एक मनकारी । जो बस्थे युकेमा । उनले ‘बहिनी, यस्तो पवित्र काम गर्न लाग्नुभएको रहेछ’ भन्दै जग्गा दिए । मित्रनगरमै टिनको पाता जोडेर टहरो बन्यो । यसपछि मात्र जीवनले गति लियो । संस्था जन्मियो । शुरुमा १२ जना अपांगता भएका दिदीबहिनीले हस्तकलाको तालिम लिए । त्यहीँ सेल्टरको व्यवस्था । सिलाइ बुनाइको तालिम । उत्पादन शुरु भयो । फिनेल र साबुन बन्न थाल्यो । हस्तकला, फेल्टजन्य वस्तुले तालिम केन्द्र भरिन थाल्यो । घरभित्रै कुँजिएका र अपांगता भएका महिला एकपछि अर्को सम्पर्कमा आउन थाले । सामान उत्पादन र बिक्री आफैं शुरु भयो । यही टहराबाट उत्पादित सामान ठमेलका चोक–चोकमा लगेर बेच्न थालिन् । दिन फिरे । सामान बिक्रीबाट आएको पैसाले सेल्टर चल्न थाल्यो । आत्मविश्वासको मात्रा चुलिँदै गयो । यही बीचमा आफूजस्तै अपांगता भएकाहरूलाई लिएर सामाजिक कार्यका लागि शक्ति (इप्सा) स्थापना गरिन् । ०६६ सालसम्म आइपुग्दा सामानको अर्डर भ्याइ नभ्याइ भयो । हस्तकलाका सामान विस्तारै विदेशसम्म निर्यात हुन थाले । फिनेल–साबुनको माग काठमाडौंमै बढ्यो ।

संगीताले अपांगता भएका दिदीबहिनीलाई आत्मनिर्भर बन्न प्रेरित गर्थिन् । तालिम सिकाउँथिन् । निपुण भएपछि बाहिर रोजगारी खोजिदिन थालिन् । तालिम लिन आएका कतिपयलाई त जागिरको अफर नै आउन थाल्यो । क्षमता विकास नभएसम्म यहीं सिक्थे, खाने–बस्ने छँदै थियो । गोजी खर्च पनि थमाइदिन्थिन् । 

मात्र हिम्मत हार्नुहुन्न जीवनमा । बग्नुपर्छ निरन्तर गंगाझैं अविचलित र थकित नभई । हो उनका लागि पनि कता–कताबाट सहयोग जुट्न थाल्यो । कोही लुगा दिन आउँथे, कसैले खानेकुरा दिन्थे । कसैले सुत्नलाई खाट दिए । केही मनकारीले अशक्तहरूले बनाएका सामग्री भन्दै ‘मार्केट’ बनाइदिए । कसैले ‘अर्डर’ खोजिदिए । यसरी उनको झुपडी ‘सेल्टरहोम’ बन्न थाल्यो, अपांगता भएका महिलाले, उनीहरूले बनाएका सामानले । कुरा ७० सालको हो । संस्थाले प्रतिदिन प्रगति गर्दै जाँदा अफर आयो जापान जाने । जहाँ आफ्नै भाइ छन् । त्यहाँ पुगेपछि चिनेजानेका साथीहरूले पटक–पटक भने, हामी १२ लाख खर्चेर आयौं । कमाइ पनि ठीकै छ । तपाईं सित्तैमा आउन पाउनुभएको छ । यहाँ अपांगता भएकालाई राम्रो अवसर छ । यतै बस्नुस् । उनले स्विकारिनन् त्यस्ता अवसर । किनकि उनका काँधमा जिम्मेवारीको ठूलो पहाड थियो आफूजस्तै अशक्तहरूको मुहारमा खुशी भर्नु । जापान बसेर होइन स्वदेशमै फर्किएर उनी त्यो खुशी भेट्न सक्थिन् । त्यहाँ तालिमका समयमा पाएको १ लाख रुपैयाँ खर्च बचाएर आफ्नै जन्मभूमि फर्किन् । 

हिजो मास्टरीको एउटा नोकरीबाट निकालिएकी संगीताबाट अहिलेसम्म तीन हजारभन्दा बढी अपांगता भएका दिदीबहिनीले तालिम लिइसकेका छन् । मान्छेका लागि एउटा माछा मारेर दिनुभन्दा एउटा जाली दिएर माछा मार्न सिकाउनु उत्तम । हो आज उनको सम्पर्कमा आएका सबैले सीप सिकेका छन् । ती सबैले रोजगारी पाएका छन् । आफैं केही गरेर खान सक्ने भएका छन् । हात खुट्टा नचले पनि उनीहरूमा आत्मविश्वास भरिएको छ । अहिले उनको आश्रममा सेल्टर लिएर बस्ने अपांग दिदीबहिनीको संख्या ७० हाराहारी छ । केही दिनभर काम गर्छन्, साँझ फर्कन्छन् । सरकारले पटक–पटक गरी एप्सा नेपाललाई सम्मानस्वरूप दिएको १५ लाख, स्काइ लाइफ फाउण्डेसनलगायत संस्थाको सहयोगले बालाजु बाइपासमा झण्डै ३५ लाख खर्चेर जग्गा किनेको छ संस्थाले । अहिले त्यहाँ शारिरिक रूपमा अशक्त र घर परिवारबाट त्यागिएकाहरूका लागि बस्ने भवन बनिसकेको छ । सुविधासम्पन्न सेल्टरमा अशक्तहरू बस्छन्, त्यहीँ काम गर्छन् । जीविकोपार्जन चलिरहेको छ । जीवनका ऊर्जाशील १५ वर्ष यसैगरी आफूजस्तै अपांगकै सेवामा बिताइरहेकी छन् निःस्वार्थ । बाँकी जीवन यस्तै असहायहरूकै सेवामा बिताउने प्रण गर्छिन् संगीता ।


सुन चांदी बिक्रि दर

चांदी

प्रति तोला

NRs.860/-

तेजाबी

प्रति तोला

NRs.72,300/-

छापावाल

प्रति तोला

NRs.72,600/-

गोकर्ण बचत तथा ऋण सहकारीको आठौं बार्षिक साधारण सभा

गोकर्ण बचत तथा ऋण सहकारीले आफ्रानो सहकारीको आठौं बार्षिक साधारण सभा ओसिस पार्टी प्यालेसमा एक समारोह विच सम्पन्न गरेको छ ।

​एल.आई.सी. नेपालको ‘जीवन बचत’ योजना

“जीवन बीमासहितको खुसीको बचत, जीवन बचत” भन्ने सन्देशकासाथ एल.आई.सी. नेपालले ‘जीवन बचत’ नामक एकल बीमाशुल्क जीवन बीमा योजना बजारमा ल्याएको छ…

प्राइम कमर्सियल बैंकको वार्षिक साधारण सभा सम्पन्न ।

एन आई सी एशिया बैंकको सपोर्ट सेवा २४ सै घण्टा सञ्चालनमा

Prabhu Bank Ltd.
Top